Фельсефеджи, тиббиет илим-фенининъ эсасчысы, биолог, буюк икмет саиби, азиз Лукъман Эким (Лукъман аль Хаким) азретлери ислям тарихында белли салих оларакъ да танылды. Ве айны заманда, мубарек Къураннынъ 31-нджи Суреси онынъ исми иле адландырылды. Къураннынъ 31-нджи Суресинде Лукъман Эким огълуна эткен бойле васиетлери язылы: «Аллая ортакъ къошма. Алланынъ эр шейге къадир олгъанына инан. Ибадетте булун. Эйилик япмагъа ынтыл. Ярамай шейлерден къачын. Такъдирнинъ джильвелерине къатлан. Магърурланма. Макътанма. Юргенде ве лафэткенде биле алчакъгонюлли ол – саде ол…».

Меним сёйлемек истегеним, эфсаневий ве айны заманда тарихий шахс Лукъман Эким бир вакъытлары, даа догърусы къадим заманда сачып кеткен урлукълары эсасында, арада-сырада филисленип, осип, къувамына кельген базы шахслар – экимлер, энди о узакъ тарихий кечмиште къалгъан устазыныъ изинден кетмектелер. Олар Лукъман Эким азретлерининъ косьтерген – давет эткен Хакъ Ёлдан бармакъталар. Ойле табиблер аз сайида олса да, эр алда олар барлар.

Иште, бойле табиблерден бириси, кяинатнынъ кобегинде ерлешкен меним текрарланмаз Къырымстанымда яшай, фаалиет косьтере – азиз халкъына, миллетине, Ветанына джан-гонъюльден хызмет эте.

Бу гъает ветанпервер ве миллетпервер заты алийлернинъ ады Ибраим Талят огълу Абла (Аблаев Ибраим Талятович). Зенааты да о узакъ кечмиште яшагъан Лукъман Эким киби табиб, даа догърусы джеррах. Оны таныгъан-бильген хасталарнынъ тили иле сёйлегенде – Танърынынъ джеррахы (хирург от Бога).

Эм акъикъатта, Ибраим Абланынъ менбасы Лукъман Эким яшагъан о терен асырлар къатламларындан башлай. Ибраим эфенди, Пейгъамберимиз Азрети Мухаммел Алейхисселемнынъ тамырындан келип чыкъкъан мешур Сейитлер* сулялесине менсютир. Онынъ терен бильгиси, тендюрюст ве сагълам дюньябакъышы, гъает алчакъгонъюллилиги, даима эйилик япмагъа ынтылувы, Алланынъ эр шейге къадир олгъанына инанувы… буларнынъ эписи Ибраим Абланынъ аят акъидесидир.

Айны заманда о, озюнинъ къавий Иманы иле Сейитлер сюлялесине леке къондурмамагъа арекет этип келе.

Даа бир меселе, Ибраим Абла Къырым девлет медицина институтны окъуп битирген сонъ такъдир оны Ички къасабасына – район хастаханесине кетирип къойды. О мында, Ичкиде кенди омюр аркъадашыны, Сейитлер несилининъ бир далы эсап этильген, (анасы Зульфинар ханым тарафындан Керимлер сулялеси), Къырым къраличесини – Сусанна ханымны расткекетирди…

Дейджегим Ибраим эфенди озюнинъ табиблик фаалиетини эм де аилевий омюрини Къырымнынъ Ички район меркезинден башлады.

Азрети Лукъман Эким насиат эткени киби, Ибраим эфенди такъдирнинъ чешит джильвелерини метанетликле къаршылай, онынъ сынавларына къатлана. Нетиджеде, Алланынъ икмети иле, о янъы-янъы - енъишлерни эльде этип келе.

Эбет, мантыкъий нокътаий назардан янашкъанда, даа демичик юкъарыда къайд этип кечкенимиз киби, Танърынынъ джеррахы – Ибраим Абланынъ да ракъиплери ёкъ дегиль. Эр бир саада олгъаны киби, ракъиплер мытлакъа мында да – тиббиетте де барлар. Хусусан, бойле юксек севиели мутехасыста ракъип де номай ола тургъан. Не япаджакъсынъ, табиат къануны ойле…

Ибраим эфенди «ракъиплер»ининъ дереджесине тюшмемеге тырыша. О акъикъатта, озюнинъ алидженап сюлялесине хас арекетлер япа. Намус онынъ ичюн эр вакъыт ве эр ерде биринджи ерде тура. Шу себептен олса керек, базы да о озь иш ерини денъиштирмеге меджбур ола.

Бу ерде шуны да къайд этмели ки, Танърынынъ джеррахыны – Ибраим Абланы эр ерде къучакъ керип ишке къабул этелер.

Бу да инкяр этильмейджек акъикъат!

Меракълы ери шунда ки, Ибраим эфенди Къырымнынъ анги бир кошесинде чалышмасын, хасталар оны эр ерден келип тапалар. О исе, озюне хас муляим табияты муджиби оларнынъ ич бирисине ред этмей. Хастаны къабул эте, оны тешкере – козьден кечире (эксериети гъает чалт, такъатлы эллери иле чалыша) ве бир кереден догъру диагноз къоя. Эбет, бу да Алла тарафындан берильген истидат…

Ресимде тиббиет хадимлери (солдан): Венера Улан, Эльмира Дваджан, Ольга Криворучко.

Ойле бир вазиетлер ола ки, даа янъычыкъ мураджаат этип келген хастаны бакъкъан сонъ, хадимлерге аджеле суретте хастадан керек анализлерни алмакъ эмирини бере. Бунынъле мувази оларакъ амелият масасы да азырланылып башлай. Эр шей аджеле давраныла, кечиктирмек олмай, эр бир дакъкъа эсапта.

Бойле вакъытларда «Джеррах болюги» балкъурт сепетине чевириле. Эгер де шойле япылмаса, яр уджуна келип къалгъан хастаны эджель панджасындан къуртармагъа чаре олмайджакъ.

Базыда исе, даа янъычыкъ амелият масасында яткъан ве энди амелияттан кечкен хастаны реанимация ханесине алып кельгендже юреги токътай. Бойле вакъытта Танърынынъ джеррахы – Ибраим Абла кабинетинден «хаста» янына къуршун киби учуп келе. О озюнинъ йыллар зарфында арттыргъан теджрибесини – бутюн бильгисини къулланып, энди токътап къалгъан юрекни озюне бойсундыра, оны текрар чалышмагъа меджбур эте…

Бу да эфсаневий акъикъат!

Даа якъында олуп кечкен, бунъа бенъзеген вакъианы манъа юреги токътап къалгъан хаста Александр Михайловский икяе этип берди. Сонъра, Ибраим Абла да, Александр эфендининъ сёйлегенлерини тасдыкълады…

Бугунь де-бугунь Ибраим эфенди, къадимий Къырымнынъ шаркъында – Азакъ денъизине якъын Сейитлер къасабасында ерлешкен район хастаханесинде «Джеррах болюги»нинъ мудири вазифесинде чалыша.

Эр кунь саба Ибраим эфенди палаталарда яткъан хасталарны зиярет япа. Бунынъ меракълы ери шунда ки, бойле сабалыкъ турлар (обход) вакъытында энъ огде баш джеррах, онынъ этрафында хастахане хадимлери кете. Базыларынынъ эллеринде къалем ве дефтер мудирнинъ агъызындан чыкъкъан о я да бу хастагъа япыладжакъ проседураларны къайд этип баралар. Бутюн «свита» къырым миллетине менсюп мутехассыслар. Муджизе десенъ, муджизе!

Даа якъынларда, яъни коммунистлер дурумы заманында, азиз Къырым топрагъы багърында яшагъан къырымлыгъа «ойле кунь келеджек тиббиет муэссиселерини семетдешлерим идаре этеджек» дие тюшюнмек – буны арз этмек биле акъылгъа зарар эди. О заманлары атта энъ эйи ниет иле тиббиет зенаатыны менимсеген ве баба-деделеримнинъ топрагъында – ярым адада сефа сюрип яшагъан ве чалышкъан экимлерден базылары, къырым миллетине менсюп хастаны къабул этмекни ред эте тургъан.

Бугунь исе, Алланынъ икмети иле Ветанымда – къырым топрагъында акъикъатта муджизевий денъишмелер садыр олмакъта…

Меним акъыллы-ферасетли, истидатлы-икметли, алидженап-эмексевер, джесюр-къараман… къырым миллетиме ЭВАЛЛА! МАШАЛЛА!

Дейджегим, Ибраим эфендининъ ёлбашчылыгъы алтында чалышкъан джеррахлар, эмширелер, санитарлар гуя бир къоранта азалары. Оларнынъ эписи бир якъадан баш чыкъарып фаалиет косьтерелер. Эксериети къырым миллетине менсюп.

Ресимде тиббиет хадими Гульнара Керим (Аблаева).

Тиббиет хадимлернинъ эр бириси озь ишини мукеммель биле ве кенди вазифесине месулиетликле янаша. Эльбетте, етмиш-сексен хастагъа анакътар уйдурмакъ – эр бириси иле тиль тапышмакъ ичюн хадимден юксек зенаатперверлик талап этиле. Бойле хусусиетни хастахане хадимлеринде корьмек, дуймакъ, сечмек мумкюн.

Меселя, яры гедже авгъан сонъ, узун-узадие коридордаки палаталарнынъ бирисинде яткъан хастанынъ сеси-седа бере, агърыгъа къатланмайып атта агълай. Шу арада, меляикени анъдыргъан бир-эки эмшире хастанынъ янында пейда ола. Олар аналаргъа хас мерхамет иле, татлы сёзлер иле хастаны тынчландырмагъа арекетте булуналар. Заруриет олса, хастагъа агърыны енгиллештирген инъекция япалар.

Яхуд гедженинъ дер маалинде ана-баба, эльчиги къырылгъан эки-учь яшында балачыкъны котерип келелер. Агърыгъа даянмагъан бала ферьяд-фигъан къопарып, чевре-четни сарсыта. Арадан чокъ вакъыт кечмей сес шарт кесиле. Себеби, хадимлер бу джумледен невбетчи джеррах саесинде балачыкънынъ эльчигини тедавийлейлер, онъа гипс къоялар. Бундан сонъ, ана-баба энди тынчланган балачыкъны къучакъларына алып, севинч-къуванч эвлерине къайталар…

Дейджегим, Ибраим Абланынъ «Джеррах болюги» сабадан-сабаядже, яъни йигирми дёрт саат арекетте булуна.

Бу да инкяр этильмейджек акъикъат!

Мында ытлакъа бир шейни даа къайд этмели ки, «Джеррах болюги»нинъ палаталары, софалары, коридорлары, аякъёллары… мунтазам суретте ювулып-силинип-алынып турула. Яъни чевре-чет эр вакъыт темиз-пак тутула. Албу исе, хусусан тиббиет муэссисеси ичюн пек муим.

Хасталар ашханесинде исе, базы да сабалыкъ, уйлелик, акъшамлыкъ емеклернинъ «Меню»си асылы тура. Ашларныы леззетли азырлайлар…

Эльбетте, буларнынъ алайы болюк мудири Ибраим Абланынъ эп усанмадан алып баргъан намуслы, ферасетли арекетлерининъ мейвасыдыр десек, аслы да мубалягъа олмаз.

Къырымстаннынъ Лукъман Экими – Ибраим эфенди «Эр шей Алладан!» деген шиар иле яшай. О насыл бир шараитте-вазиетте булунмасын эр вакъыт ве эр ерде бу шиар иле яшай, адымлай, арекет эте, нефес ала ве иляхре, ве иляхре. Эльбетте, Хакъ Тааля озюнинъ бойле Иманлы къулларыны кенди мерхаметинден махрум япмай. Даима онынъле берабер ола.

Айдынъыз, энди Ибраим Абла заты алийлерини динълейик – онынъле якъындан таныш олайыкъ:

Ресимде: Ибраим Талят огълу Абла иш кабинетинде.

…Мен бир бинъ докъуз юз сексен сенеси сюргюнлик ерлеринде – узакъ Озьбекстаннынъ Ширин къасабасында дюньягъа кельдим. Бабам Талят Абла Ширинде Алякъа меркези ребери вазифесинде чалышты. О капитан арбий унван иле нефакъагъа чыкъты. Анам Эмине ханымнынъ зенааты эким-педиатр. Тиббиет хызмети капитаны. Шимди анам да нефакъада.

Бизлер бир бинъ докъуз юз докъсан бир сенеси Къырымымызгъа къайттыкъ. Окъув тасилимни Озьбекстанда башладым ве Къырымда да девам эттим. Мында, 1997 сенеси Акъмесджит районы, Мамут Султан орта мектебини окъуп битирдим.

Эльбетте, агъыр йыллар эди, хусусан къырым миллетине. Къырымлар яры ач-яры чыплакъ, сонъки капигини топлап, азиз Ветан ёлуна атландылар. Аналарнынъ анасы эсап этильген Ветан Къырым озюнинъ эр бир эвлядыны алгъышлады, кенди багърына алып къыздырды, юрек берди, янъы мензиллерни элде этмеге ильхамландырды…

Иште, бизлер де, Аблалар аилеси – Талят эфенди, Эмине ханым, мен, Айдер эм де Исмаиль къардашларым семетдешлеримизнинъ сырасына къошулдыкъ. Бабамнынъ тешеббюси иле намландырылгъан Эски Сарайдан (Акъмесджит районы) топракъ алдыкъ.

Топракъта башта «времянка», сонъра аран къурдыкъ. Бир-эки къоюн алдыкъ. Теплицада себзе махсулатлары етиштирдик. Базаргъа къатнап одыр-будыр (мысыр) саттыкъ. Балалардан уйкени мен олгъаным себеп, эв ишлернинъ чокъусы меним омузыма тюше эди.

Бизлер, ниает эки бинъ он сенесине келип, къурулып сонъуна чыкъылгъан янъы эвимизге кирдик…

Иште, мен бойле шараитте орта мектепни окъуп битирдим. Къуруджылыкъ, эв ишлери, теплица, базар, мектеп, къоюн бакъув – буларнынъ эписи меним кунь тертибине кире эди. Адет узьре, къоюн бакъкъанда дерслеримни япып алам.

Орта мектепни битирген сонъ, Бекир Сеферов адлы достум иле берабер анълашып, весикъаларымызны догъру мединституткъа алып барып теслим эттик. Алланынъ ярдымы иле экимиз де имтианлардан кечтик ве шай этип, тиббиет илимини менимсеп башладыкъ…

Сёз келими шуны да айтып кечмели ки, бугунь де бугунь Бекир Сеферов Къырымда ихтисаслы баш онколог оларакъ таныла эм де шу вазифеде чалыша.

Мен институтны битирген сонъ, ёлланма боюнджа Ички район хастаханесинде джеррах-эким олуп чалыштым. Мында, Ичкиде де омюр аркъадашым Сусанна ханым иле таныш олдыкъ… эвлендик – бахытлы бир аиле къурдыкъ. Алла бизге эки эвляд багъышлады. Балаларымыз мектепте окъуйлар.

Ички хастаханесинде бираз вакъыт чалышкъан сонъ, Акъмесджидтке кеттим. Анда, Семашко* адына хастаханеде къан дамары боюнджа джеррахлыкъ клиника ординатурасында эки сене стажировка кечтим – теджрибемни арттырдым. Оджам тиббиет илимлери намзети, доцент Аркадий Леонович Закарян мени Семашкода къалдырмакъ истеди, лякин мен базы бир себеплерлерден оджамнынъ теклифини ред этмеге меджбур олдум. Кефеге кетип, бир къач сене девамында андаки Пирогов* адына арбий-денъиз госпитальде – стационар поликлиникада (эм хастахане, эм де поликлиника) «Хирургия болюги»нде мудир чалыштым. Мында хастаны эм къабул этемиз, эм де амелият кечиремиз. Хастаханеде йигирми ятакъ (койка) мевджут…

Бундан гъайры манъа Ислям Теректе, Алуштада, Авиценнада, Эски Къырымда… чалышмакъ сырасы кельди.

2022 сенеден 2024 сенесине къадар Алмания мемлекетинде стажировка кечтим. Анда алман тилини менимседим. Тиббиет боюнджа «B – 2 Biruc (Б – 2 Зенаат)» севиесини эльде эттим. Бу, демек, мен алман тилинде сербест эм лафэтем, эм язам демектир. Яъни эндиден сонъ меним ичюн Алмания тиббиет муэссиселернинъ къапулары бир тамам ачыкъ.

Велякин, меним макъсадым стажировка кечкен сонъ, мытлакъа Ветаныма – Къырымыма къайтмакъ эди. Эм ойле де яптым.

Тыш мемлекеттен кельген сонъ, Сейитлер район хастаханесинде – «Джеррах болюги»нде мудирлик япам. Бир къач нуфуз талебелерим де бар – генч джеррахларгъа устазлыкъ япам. Булар Абдульазиз, Халил, Сервер киби гъает истидатлы яшлардыр. Олар, энди амелиятларны юксек севиеде кечирелер, демек мумкюн. Эм макътайым, эм де назарларым деп де сакъынам. Эр алда, МАШАЛЛАЛАРЫ бар!

Ресимде: Джеррах-экимлер (сагъдан): Халил Чолакъ, устаз Ибраим Абла, Абдульазиз Сейтхалил, Сервер Карейман.

Базы да, мухбирлер менден къуванчлы-бахытлы куньлеримден бирисини хатырламамны риджа этелер. Мен оларгъа дейим: «Джеррах экими олуп чалышкъанымдан берли он эки бинъден зияде агъыр хастаны, бир бинъден зияде бираз енгильдже хастаны амелият яптым. Айтаджагъым, амелияттан кечип, энди аякъкъа тургъан хастаны корьгенде къуванчтан ичиме сыгъмайым! Бойле аньлерде озюмни энъ бахтлы инсан саям! Энди тюшюн де бакъынъыз, мен къач бинъ кере бойле эйфория, джошкъунлыкъ, къуванч алгъышында булундым… Демек, мен эр вакъыт севинч-къуванч-бахт ичиндейим. Буны, Алланынъ манъа косьтерген мерхамети, эдиеси деп саям. Чюнки эр шей Алладан!..».

Меним екяне арзу-умютим – шахсий стационар-поликлиникамны мейдангъа кетирмек. Бунынъ узеринде чалышам. Алланынъ ярдымы иле, ИНШАЛЛА макъсадыма ириширим деген умюттем…

* * *

Эбет, эр бир инсан бу фани дюньягъа боштан-бошуна кельмей, о мытлакъа кенди миссиясы-вазифеси иле келе. Меним сёйлемек истегеним, Къырымстанлы Лукъман Эким де, яъни Танърынынъ джеррахы Ибраим Талят огълу Абла да бу фани дюньягъа мытлакъа озюнинъ алидженап вазифеси-миссиясы иле кельди. Алланынъ ярдымы иле о, эджель тёшегинде яткъан юзлерле, бинълерле хастаны аякъкъа къалдырды, оларгъа аят-омюр къапысыны янъыдан ачып берди. Мезкюр алидженап джерьян исе, эп девам этмекте.

Хасталар тарафындан, Ибраим эфендиге, Internet саифесинде бильдирильген мына бу изаатлар – къальб сёзлер юкъарыда сёйленильген фикирлерге ачыкъ-айдын мисаль ола билир.

«Буюк арифнен язылгъан ТАБИБ. Теэссюф ки, бойле табиблер энди ёкъ эсапта…».

«Гъает бильгили мутахассыс. Сезгир инсан, аджайип эким».

«Мен оны ихтисаслы бир мутехассыс сыфатында къатиен (настоятельно) тевсие этем. О буюк арифли ДЖЕРРАХ! Умют бир тамам джойылса да, о адамларнынъ джаныны къуртара».

«Эльбетте, Танърынынъ джеррахы! Пармакъларым чалышмай къойды, олар бир тамам джансызландылар. О семерели тедавийлев усулыны бельгиледи. Буюк тешеккюрлер! Ондан эвель ич бир кимсе догъру диагноз къойып оламады…».

Алланынъ икмети иле, ИНШАЛЛА ойле вакъыт да келеджек, бизим Къырымстанлы Лукъман Экимимиз – Ибраим Абла иляхи макъсадына иришеджек, озюнинъ елькесине юкленген алидженап миссияны – вазифени Сейитлер сулялесине хас намус иле даа чокъ йыллар зарфында одеп бараджакъ…

Бизлер бунъа Дуаджымыз!