Джиан эдебиятындан
Масал
Кузь куньлерининъ биринде Къаплыбакъа къушларнен субетлешмекте эди. Къушлар дедилер:
– Къыш якъынлашмакъта. Тезден бу ерлерге сувукълар келеджек. Бизлер дженюпке, сыджакъ олгъан ерлерге учмагъа азырланамыз.
– Мен де сизлернен берабер кетсем, мумкюн олурмы? —сорады къушлардан Къаплыбакъа.
Къушлар онъа, башта:
– Екъ, олмаз! – дедилер.
– Сизнен берабер кетмекнинъ мытлакъа бир ёлы бардыр беллейим! — деп ялварды оларгъа Къаплыбакъа.
Къушлар ниает разы олдулар.
– Сен мына бу таякъны агъызынънен сыкъып тут, — дие анълаттылар онъа къушлар.
Къаплыбакъа ойле де япты. О таякънынъ ортасындан агъызынен яхшы этип тутты. Эки буюк къуш таякънынъ эки ужундан туттылар. Арадан чокъ вакъыт кечмеди, Къаплыбакъа къушларнен берабер юксекке – кокке котерелип, учтылар.
Къаплыбакъа ич бир вакъыт ерден бойле юксекке – кокке котерельмеген эди. О ашагъы бакъты. Ашагъыда, ерде эр шей пек уфакъ корюнгенини фаркълап, тааджипленди. Некъадар ёл басып кечкенлерине ве даа некъадар учмакъ керек оладжагъынен меракъланды.
Къаплыбакъа къушларнынъ дикъкъатыны озюне джельп этмек истеди. О ири козьлеринен оларгъа бакъты. Амма къушлар онъа эмиет бермедилер. О атта аякъларыны биле ойнатып алды…
Къаплыбакъа ачувлангъанындан, агъызыны ачып бир шейлер айтмакъ истеди. О агъызыны ачкъанынен, озюнинъ таякътан сыптырылып, ашагъы энип башлагъаныны сезди!
Арадан чокъ вакъыт кечмеди, Къаплыбыкъа коктен ерге келип, къатты урулды. Онынъ бундан бедени – вуджуды агъырды. Эм ойле агъырды ки, о ерге келип урулгъанындан озюнюнъ къабурчагъында чатлакъ къалкъанчыкълар пейда олгъаныны биле абайламады. О шу ердеки тыйнакъ ичине сюйрекленип кирди ве ялдап, онынъ тюбюне далды.
Къаплыбакъа тыйнакъ тюбюнде – андаки балчыкъта бир чукъур къазды. О бутюн къыш, шу чукъурда юкълады.
Къыштан сонъ баарь кельди. Къаплыбакъа терен юкъудан уянды. Кобурчагъындаки къалкъанчыкъларны абайлап, магърурланды…
Иште о замандан башлап, эр бир къаплыбакъанынъ къабурчагъында чатлакъ чизгилерни анъдыргъан къалкъанчыкълар бар.
къабурчакъ – панцирь
къалкъанчыкълар – щитки
абайламады – не заметил
фыстыкъ – арахис
тыйнакъ – пруд
абайлады – заметил