(Журналистиканынъ пири Бекир Мамут* мутебер 70 яшыны толдурывы мунасебетиле)
(БАЗЫ ТЮШЮНДЖЕЛЕР)
Джасуслар – эп сёнюп баргъан зенаттыр. Газетлер
онлар ичюн артыкъ эр шейни япмакъталар.
Оскар Уайльд*
Эгер де бизлер, Къырым миллий журналистиканынъ-матбуатынынъ юз элли йылдан зияде тарихына мураджаат этеджек олсакъ, бу девир ичерисинде фаалиет косьтерген Исмаиль бек Гаспралы (1851 – 1914), Исмаиль Лёманов (1871 – 1942), Асан Сабри Айвазов (1878 – 1937), Абдурешид Медиев (1880 -1912), Абляким Ильмий (1887 – 1917), Джафер Гъафар (1898 – 1938), Мустеджип Улькюсал (1899 – 1996), Абселям Ислямов (1907 – 1995), Амет Ибраим Озенбашлы (1907 – 1982), Юсуф Болат (1909 – 1986), Шамиль Алядин (1912 – 1995)… киби сыра-сыра алтын къалем саиплерини – оларнынъ исимлерини расткетирмек мумкюн. Бу инсанлар акъикъатта озь девирининъ парлакъ сымаларыдыр.
Мезкюр сымаларнынъ ёлбашчылыгъы алтында мешур «Терджюман», «Ветан хадими», «Миллет», «Ени дюнья», «Къызыл Къырым», «Ленин байрагъы» ве иляхре… ве иляхре… газетлер нешир этильди, бир чокъ меджмуалар дюнья юзюни корьди. Бир сёзле сёйлегенде, мезкюр тарихий неширлер ве онынъ башында тургъан зиялылар къырым халкъыны ирфан нурлары иле теминледилер. Къырымлыгъа ялынъыз онынъ озюне хас дюльбер медениет ве гъает зенгин къадимий тарих саиби олгъаныны хатырлатып бардылар…
Меним сёйлемек истегеним, даа демичик анъылгъан ве анъылмай къалгъан (олар чокълар) тарихий шахслар къалдырып кеткен асабалыкъ – алтын къалем бугуньде бизим замандашымыз Бекир Мамут заты алийлернинъ элинде булунмакъта.
Бекир Эфенди кенди къолуна кечкен алтын къалемни тарихий зенаатдашлары тарафындан алынып барылгъан миллий неширджиликни ве айны заманда иджадий аньанени эп девам этмекте. Велякин о, элине кечкен мубарек алтын къалемни озюне хас усулда чалыштырмакъта.
Буны анъламакъ, корьмек, юректен сезмек ичюн онынъ япып кельген арекетлерине-ишлерине – иджадий махсулатына дикъкъат этмели. Даа догърусы, мына энди черик асырдан зияде вакъыт, Бекир Мамутнынъ ёлбашчылыгъы – баш муаррирлиги алтында чыкъкъан «Къырым» газетини саифелемели…
Дюльбер Ветанымызнынъ мубарек намыны ташыгъан мезкюр газетнинъ эр бир саифесинде, онынъ эр бир сатырында – арифинде хакъ мусюльмангъа хас бу алчакъгонъюлли иджадий шахснынъ козь нурларындан къалгъан излерни абайламакъ мумкюн.
Бу излерде баш муаррир тарафындан гедже-куньдюз алынып барылгън эмекнинъ акси .
«Гедже-куньдюз» дегеним себеби, иджадкяр деген иджадкярнынъ башы ич бир вакъыт тыным бильмей. О, эр вакъыт ве эр ерде, атта гедже юкъусындан къыскъа бир вакъыткъа уянгъанда биле, иджадкъа дала. Албу исе, о я да бу иджадкй шахскъа табиат тарафындан берильген табияттыр.
Бу да инкяр этильмейджек акъикъат!
Бекир Мамут азретлери иште тамам бойле шахслар сырасына кире. Чюнки «Къырым»нынъ аман-аман эр бир санында басылып келинген онынъ публикациялары – публицистикасы, назмиети, терджимелери, субетлери… озюнинъ ве оригиналлыгъы иле айырылып тура. «Къырым» муарририетинде фаалиет косьтерген хурналист хадимлери Гульнара Аби, Эльмира Бекир, Хаджы Сейран Ибраим, Динара Осман, Венера Сейдамет, Гульнар Эмирали Бекир Мамут киби устазларындан акълы оларакъ .
Я олар насыл этип ифтихарланмасынлар! Бекир Оджа эр бир хадимнинъ, атта эр бир сербест мухбирнинъ, муэллифнинъ къальбине анакътар тапа-уйдура… бир тамам иджадий муит яратмагъа арекет эте. Албу исе, газета санларынынъ мундериджесине, онынъ кейфиетли басылып чыкъувына мытлакъа мусьбет тесир этип бара.
Эм акъикъатта, Бекир Эфенди ёлбашчылыгъы алтында чыкъкъан «Къырым»ны саифелегенде, онынъ санлары джансыкъыджы бир стандартта нешир этильмегенини коресинъ. Газета саифелеринде мунтазам суретте янъы мевзулар ве янъы рубрикалар (серлевхалар) ер алып тура. Бунынъле «Къырым» кениш , зенгин мундериджели неширге чевириле. Эр бир газета саны озюнинъ эр бир абунеджисине – окъуйджысына анакътар уйдурмагъа тырыша.
Эм акъикъатта, «Къырым»нынъ окъуйыджысы мезкюр газета санларында-саифелеринде гонъюлине яткъан мальземени-материалны расткетире биле. Газетанынъ бойле кейфиетли чыкъувы себеби исе, энъ эвеля тарихий зенаатдашларындан мирас къалгъан алтын къалем саби – Бекир Эфендининъ усанмадан иджадий чалышувларындадыр…
Иджадий шахс Бекир Мамут заты алийлери озь зенаатларына садыкъ истидатлы хадимлери иле бир якъадан баш чыкъарып догъургъан «Къырым» газети, онынъ эр бир саны мунтазам суретте догъмуш халкъыны маневий емек иле теминлеп кельмекте. Ве о айны заманда меракълы эм де муреккеп омюрнинъ – яшайышнынъ бутюн сааларыны къаврап алмакъта.
Гъает лезетли ве бай «емеклер софрасы»ны анъдыргъан «Къырым» газети акълы оларакъ къырым миллетининъ догърудан- набызы десек, аслы да мубалягъа олмаз. Себеби, мезкюр тарихий газетни ёрулмакъ бильмеген ве бильмекни де истемеген маррир идаре этмекте. О гедже-куньдюз тер тёкюп чалышмакъта, бизлерге ве келеджек несиллерге маневий емеклер азырламакъта. Исмаиль Бек Гаспралы, Абдурешид Медиев, Асан Сабри Айвазов, Абселям Ислямов киби акъсакъал эдждадларындан – устазларындан мирас къалгъан алтын къалемни эп чалыштырмакъта. Алтын къалем вастасы иле «Къырым»нынъ саифелерини бир тамам зийнетли ёлакъларгъа (полоса) чевирмекте.
Бу да инкяр этильмейджек акъикъат!
Бизлер исе, азиз Къырымымыз адыны ташыгъан «Къырым» газетининъ баш муаррири, онынъ , журналистиканынъ – алтын къалем саиби Бекир Мамут заты алийлерине:
– Бекир Оджа, хайырлы яшлар олсун! -- деймиз. -- Иджадий адымларынъыз уджсыз-буджакъсыз олсун! Сагълыкъ-селяметлик, бахытлы-сеадетли-къуванчлы-маневий яшайышлар эр вакъыт ве эр ерде сизге яр олсун! Сизни сагълам фикирлер терк этмесин! Алтын Къалеминъиз, сизни даа юксек иджадий мензиллерге алып чыкъсын! Алла сизни Имандан айырмасын джумле иле берабер! Амин!
*Бекир Мамут (Бекир Абла Мамут) Самаркъанд шеэринде (Озьбекстан) догъду (1956) – ветанпервер, миллетпервер, интеллектуаль иджадий шахс, шаир, публицист, терджиман, джемаат эрбабы.
Ташкент Девлет Университетинде (ТашГУ) тасиль алды. Айни университетнинъ «Журналистика» болюгинде декан чалышты. Лоионосов адына Москва Девлет Университетинде (МГУ) «Карл Маркс публицистикасында сатиранынъ эмиети» серлевада ильмий диссертация къорчалады. «Филология илимлери намзети» ильмий унванны эльде этти. Къырымгъа авдет олду, Къырым миллий къурумларында фаалиет косьтерди. 1993 сенеден итибарен «КЪЫРЫМ» газетининъ баш муаррири.
«Майыс 18-ден сонъра…», «Эй, Къырым эвляды, Ветан терк этильмез!» «Келеджегинъ бар, миллетим!», «Шубеленменъиз, авеленеджек!», «Бильдир сырынъны»… киби сыра-сыра назм эсерлернинъ муэллифи.
*Оскар Уайльд (Оскар Фингал О Флаэрти Уиллс Уайльд) Дублин шеэринде (Ирландия) догъду (1854 – 1900) – шаир, несирджи, драматург, тенкъидчи-публицист.
алемшумуль – мировой; имеющий мировое значение
базы тюшюнджелер – некоторые размышления
мубарек – благославенный; праведный
даире – диапазон; аралыкъ
догъру – истинный; правда; прямо
джанкуер – преданный всей душой
джасус – шпион
ифтихар – гордость
ихтиярсыз – непроизвольно
моорь – печать
пири – старец; духовный наставник; авторитет
сербест мухбир – внештатный корреспондент
тинимсиз – неутомимый
тиним – покой; передышка; отдых
чешитлик – разнообразие
* Фотография с сайта: imi.org.ua.