Ветанымнынъ хош аэнки...



⇦ къайтмакъ

Рустем Алининъ

назмиетинден нумюнелер

МИЛЛЕТИМ КЪЫРЫМ

Гузельсинъ, гузель, дагъларынъ юдже,

Юректе барсынъ – тиз чёкер .

Сендедир, билем, омрюмнинъ ,

Ялынъыз сенсинъ юрегим йыры.



Дюньяда барсынъ, эй, анам – Къырым!

Сен меним битмез, йырым.

Ветаным – Къырым, миллетим – Къырым,

Олюм де Къырым, тирим де Къырым.



Таламакъ ичюн яптылар

Эздилер мени, ольсин деп, йырым.

Такътылар – олдым мен татар,

Истеген мени сагъ-солгъа сатар.



Дюньяда барсынъ, эй, анам – Къырым!

Сен меним битмез, тюкенмез йырым.

Ветаным – Къырым, миллетим – Къырым,

Олюм де Къырым, тирим де Къырым.



къайтам эп тамчы, тамчы,

ура эп , къамчы.

Тишлерим сыкъып, ёл алдым ,

Чал атым меним .



Дюньяда барсынъ, эй, анам – Къырым!

Сен меним битмез, тюкенмез йырым.

Ветаным – Къырым, миллетим – Къырым,

Джаным де Къырым, къаным де Къырым.






СЕВГИМ…

Севгим, Сенинъ юзюнъни

Ярым асыр арадым.

Корьмек ичюн озюнъни

Дюньяларны тарадым.

Аштым дагъны-семаны,

Ветаныма кельдим мен,

Мында корьдим Сыманъны,

Севиндирдинъ мени Сен.

Гузеллерден гузельсинъ,

Эм керчек, эм кольгесинъ.

Асретликтен тюзельсин

Гонълюм, манъа кельгейсинъ.

Омрюм кечер тюш киби,

Севгим, кечмез, къалырсынъ:

Котермесе Ер Сени,

Мени Кокке алырсынъ.






СЕН ДЮНЬЯМНЫНЪ ДАРЫСЫ

Юрегимнен юрегинъни опем,

Алевли Севгим!

Хаялымнынъ татлы мейвасы.

Козьлеримнен козьлеринъни опем,

Алевли Севгим!

Гонъюлимнинъ кунеш менбасы.

Сёзлеримнен сёзлеринъни опем,

Алевли Севгим!

Омюримнинъ -манасы.

Леблеримнен леблеринъни опсем,

Алевли Севгим!

Савушырды юрек агърысы.

Языкъсынмам ич де, сонъра ольсем,

Алевли Севгим!

Сен дюньямнынъ мельэм-дарысы.






КЪЫРЫМ

Къара денъиз

къуджагъында

Алтын Бешик –

Гузель Къырым.

Айнениси-оджагъында

Догъду халкъым,

битмез йырым.



Къырым, демек, -

Ветан, демек,

Къырым, демек, -

миллет, демек.

Къырым, демек, -

эмек, демек,

Къырым, демек, -

енъмек, демек.



Дюнья бар ки,

дураджакътыр

Кулер юзьлю

Азиз Ветан.

Янъы омюр

къураджакътыр

Къырым халкъы

мында эр ань.



Къырым, демек, -

Ветан, демек,

Къырым, демек, -

миллет, демек.

Къырым, демек, -

эмек, демек,

Къырым, демек, -

енъмек, демек.






НЕ ИЧЮН РАСТКЕЛЬДИНЪ СЕН КУЗЬДЕ…

Тюшюмде корьген сонъ мен сени

Бир омюр арадым, арадым.

Унутып вакъытны, ,

Мен сени къушлардан сорадым.

оламай ,

Такъдирнинъ шербетин ичкенде,

Коксюмде савушып,

Юрегим ярасы кечкенде…



Не ичюн расткельдинъ сен кузьде?!

Къайтармакъ мумкюнми баарьни?

Далгъалар денъизде,

Бульбуллер терк этип саарьни.



не дерлер,

Мен кузьде янъыдан ешерсем?

Кульмезми къаялар, ,

Бу севгиге баш эгсем?

Коксюмде атеши

Хорланып, куль олып сёнгенде,

Авгъанда сырымнынъ кунеши,

тарафкъа дёнгенде.



Не ичюн расткельдинъ сен кузьде?!

Къайтармакъ мумкюнми баарьни?

Далгъалар окюнди денъизде,

Бульбуллер терк этип саарьни.






КЪАВУШ ХАЛКЪЫМ

Къырым дей ки,

халкъым, къавуш!

Яраларым истей

!

Къырым агълай

эвляд ичюн,

Къырым беклей

эвляд кучюн.



Къавуш, къавуш,

кене къавуш

Къырымынънен,

халкъым, къавуш!

Яраларым корьсин

савуш,

Къавуш, халкъым,

юртнен къавуш!



Бахт арама

,

Бахт – Къырымынъ,

олсун .

Къырым – къавуш,

Къырым – савуш,

Имангъа кель,

къавуш!






ДАЛАБ

Далабны талап эт кендинъден,

Тенбельни къув тенинъден.

Бу дюнья далабкяр дюньясы.

Тенбельнинъ мында ёкъ .



эт! Далаб эт! Далаб эт!

Юртунъа келип ет

Аллахнынъ ярдымын корерсинъ.

Къырымда темелинъ орерсинъ.



Къырымда, Къырымда тамырынъ!

Къырымда басылды !

Иджреттен, сюргюнден къайт да кель!

Ёлунъны кесалмаз къара !






АЙГУЛЮМ

Айгуль, Айгуль, !

Алып Сени сарайым.

Айдан энсе, Бульбулюм,

Алтын сачынъ тарайым.



Толу Айнынъ юзюнден

Бакъа мавы козьлеринъ.

Айлянайым озюнъден,

Не де татлы сёзлеринъ!



Айдан алдым тюсюнъни,

Сачларынъны – алевден,

Еди къыздан – ,

Гузеллигинъ – алемден!



Айгуль, Айгуль, Айгулюм!

Алып Сени сарайым.

Айдан энсе, Бульбулюм,

Алтын сачынъ тарайым.





АНА ТИЛИНИ ОГРЕТ, АНА! – ШИАРЫ АЛТЫНДА

САБАЛАЙ

Дагълар артында кунеш

Чабик отькерди .

къаранлыкъ – къаргъа,

Учты яйлядан яргъа.

Кунеш нурларын сачты,

Саба къучагъын ачты.



Саба, саба,

богъча обалай,

Бульбуль далында

Севип сархош алында,

Эчки, къойлар, ,

, талаша



Саба, саба, сабалай

,

Ат изинден баса,

Башын откъа да аса.

Сыгъыр :

Тез ол, чап кель анагъа.



Саба, саба, сабалай

Тура джаны бар алай.

Къысмет арай къырмыскъа,

Джоша тапса бир мыскъа.

Йылын бакъып кунешке

Селям бере дост-эшке.



Саба, саба, сабалай

Къашкъыр дагъда .

севе яврусын,

Болюп татлы юкъусын.

Мектеп беклей талебе,

Огретеджек а ве бе.






ДЁРТЛЮКЛЕР

Инсан улу олмагъандже

Халкъы улу оламаз.

Манълай терге тоймагъандже

Топракъ Ветан оламаз.



* * *

Къырым или – меним Илим,

Къырым тили – меним Тилим.

Мында догъдум, мында барым,

Мында меним намус-арым!



* * *

Башкъа ерде арама ,

Татлы, агъув – озюнъкинъни ют.

Къур Дженнетинъ Топрагъынъда

Халкъынънен ол озь Багъынъда.



* * *

Макътай затсыз копек,

авес о пек,

Кечмишлери сатты ветан,

Корьмез олду не кунь, не танъ.



* * *

Ана тильден юзь чевирген,

Котек ашар эп ,

Не тиль билир о, не де хат,

Джанлы шу !



* * *

Къырым – Ана Ветанынъ,

Къырым – адынъ ве танъынъ.

«Татар» къошма адынъа –

Зеэр къатма дадынъа!



* * *

Аллахкъа иман – дюньяны севмек,

Аллахкъа иман – дюньяны бильмек.

Аллахкъа иман – барлыкъкъа ирмек.

Имансыз олсанъ къысметинъ – сёнмек.



* * *

Къырым – Тамырым – Байрагъым!

Къырым – Миллетим – Кунешим!

Къырым – Къылычым – Къайрагъым!

Къырым – Ветаным – Курешим!



* * *

Гузеллик – къуветлер къувети,

Инсанлыкъ икмети, сув-эти,

Омюрнинъ , леззети,

Барлыкънынъ енъильмез .






КЪЫРЫМ АНАМ

Мен дюньягъа дегилим дирек,

Аллах берген бу джанны алыр.

Омюр сонъу якъынмы, ?

Манъа тек бир корьгеним къалыр.



Яша дее, Къырымым – Юрек,

Мевлям Озю бергенин алыр.

Къысмет бар ки, яшамакъ керек,

Манъа тек бир чеккеним къалыр.



Онъайым, деп, ал бинъ бир ав, уч!

Оны кене Ярадан алыр.

Къырым – Анам! Санъа бир авуч

Менден Къырым Топрагъым къалыр!






АЛЕВШЕМ

козьлю, сары къыз,

Кунешим эм .

Юрегимде бар йылдыз –

Бар сен, меним !

Мавы коктен – мавы козь,

Сары сачынъ – алевден –

, ёкътур сёз,

Сен гузельсинъ алемден!

Бадемкозьлюм, Бирданем,

Сувдагъымсынъ,Танъымсынъ,

Къырымымсынъ, ,

Миллетимсинъ, !

Сеннен енъдим сюргюнни,

Енъдим ачлыкъ-олюмни,

Сеннен таптым бугунни,

Сеннен япам !






КЪУШКЪАЯ

керди къанат

Меним догъмуш Ялымда

О да мен киби ,

Магърур, меним алымда.



Беяз булут устюнде

Юкселе, .

тута, .

Кунеште алевлене!






КЪАРА ОН СЕКИЗ

Ат ойнатты ,

Юртны басты :

Къара алды джан!

Къызыл къузгъун ичти къан!



Майыс матем айыдыр,

Къыркъ дёрт – къувгъун, сайыдыр.

Сюргюн олдукъ, сюрюльдик,

Матемлерге бюрюльдик.



Майыс – къара он секиз!

Недже олюм корьдик биз!

Недже дертлерни чектик!

Бойлеми урлукъ эктик?



Къайтып кельдик Ветангъа,

Къавушайыкъ, деп, Танъгъа.

Къырым тута эп матем,

Кунеш корьмеймиз ахтем!






ПЕРЧЕМ

– къадим :

Аллах атеш къустурды,

Олсун Дее багъча-багъ,

Янардагъны сустырды.



Берди фурсат алемге

Яшасын дее.

Берди ильхам къалемге

Олмасын зулум дее.



Буны биз тез унуттыкъ,

Башымызгъа алмадыкъ,

Чокъракъларны къуруттыкъ

Ве Къырымда къалмадыкъ.



Энди матем тутамыз

Дагъ ве денъиз берабер.

Агъуларны ютамыз

Дост, душман ве .






ИДЖАД

Иджад – далаб, Аллах берген истидаткъа ёл ачар.

Иджад – кунеш, шаир онен инсанларгъа нур сачар.

Иджад – къувет, ильхамгъа о, такъар юдже къанатлар.

Иджад – эмек, эгерленген талмакъбильмез .

Иджад – омюр, иджадкъа «шей» демек олмаз, эй, инсан!

Иджад – инсан, сёйлесенъ, ляйыкъ олсун онъа !



* * *

Инсан – Аллах иджады:

Иман эткен эдждадынъ.

Инсан, буну унутма,

Чокърагъынъны къурутма!






КЪЫРЫМИЙЛЕР

Къырымийлер, къырымийлер,

къырымийлер!

Дюньяларда барсызлармы?

Къырымгъа сиз ярсызлармы?

Къырымийлер ябанларда

ашын инълей ,

Кендилери

Асретликке тойдукъ, дийлер.

Къырымийлер, къырымийлер,

Даа нелер беклейсинъиз?

Къырым сизге , дийлер,

Кимге умют эклейсинъиз?

Аллах, деен ёлгъа чыкъкъан

Къырымийлер Йырымдалар.

Сюргюнликнинъ йыкъкъан

Къырымларым Къырымдалар!






СЕВГИМ…

Севгим, Сенинъ юзюнъни

Ярым асыр арадым.

Корьмек ичюн озюнъни

Дюньяларны тарадым.

Аштым дагъны-семаны,

Ветаныма кельдим мен,

Мында корьдим Сыманъны,

Севиндирдинъ мени Сен.

Гузеллерден гузельсинъ,

Эм керчек, эм кольгесинъ.

Асретликтен тюзельсин

Гонълюм, манъа кельгейсинъ.

Омрюм кечер тюш киби,

Севгим, кечмез, къалырсынъ:

Котермесе Ер Сени,

Мени Кокке алырсынъ.






СЕН ДЮНЬЯМНЫНЪ ДАРЫСЫ

Юрегимнен юрегинъни опем,

Алевли Севгим!

Хаялымнынъ татлы мейвасы.

Козьлеримнен козьлеринъни опем,

Алевли Севгим!

Гонъюлимнинъ кунеш менбасы.

Сёзлеримнен сёзлеринъни опем,

Алевли Севгим!

Омюримнинъ темель-манасы.

Леблеримнен леблеринъни опсем,

Алевли Севгим!

Савушырды юрек агърысы.

Языкъсынмам ич де, сонъра ольсем,

Алевли Севгим!

Сен дюньямнынъ мельэм-дарысы.




КЪЫРЫМ

Къара денъиз

къуджагъында

Алтын Бешик –

Гузель Къырым.

Айнениси-оджагъында

Догъду халкъым,

битмез йырым.



Къырым, демек,

Ветан, демек,

Къырым, демек, -

миллет, демек.

Къырым, демек, -

эмек, демек,

Къырым, демек, -

енъмек, демек.



Дюнья бар ки,

дураджакътыр

Кулер юзьлю

Азиз Ветан.

Янъы омюр

къураджакътыр

Къырым халкъы

мында эр ань.



Къырым, демек,

Ветан, демек,

Къырым, демек, -

миллет, демек.

Къырым, демек, -

эмек, демек,

Къырым, демек, -

енъмек, демек.




ХЕЙ, ТЮРКЛЕРИМ, БИРЛЕШЕЛИМ!

Куньдогъуштан къавушкъандже

Куньдюз-гедже авушкъандже,

Хер нефесте, хер нефесте,

Ер курресин бургъусыны,

Тюрк юрегин ургъусыны

Эшителим, эшителим.



Сырттан алып, къыблагъадже,

Дюнья бойлап, дагъ-дагъгъадже,

Хей, тюрклерим, бирлешелим!

Хей, тюрклерим, бирлешелим!

Тюрке хава керек ерге

Етишелим, етишелим!




ЛУГЪАТ:

авеленмек – парить; реять

авмакъ – дать крен, накрениться

Айгулюм (Айгуль) – имя собственное (Лунная роза, в буквальном смысле этого слова)

акърандаш – ровесник

алайы (диал.), эписи – все

алаша (ат) – лошадь, конь

Алевшем – поэтическое сравнение (Ты мое пламя, в буквальном смысле этого слова)

анъ – сознание

арарет – тепло; температура; жар

арзу – грёза; желание; мечта

арслан – лев

афат – катастрофа; бедствие; несчастье; горе; беда

ахт – обет, клятва; обещание

бадем – миндаль

балаламакъ – плодить

берадер – приятель, друг, товарищ

бефтан – поклёп; клевета

бол – в изобилии; обильно; обильный

вуджуд – организм; тело; плоть

генчлик – молодость

гъурбет – чужбина

далаб (далап) – стремление, старание

далгъаланмакъ – волноваться (о море)

девир – эпоха; период

денъиз фенери – маяк

дере – ущелье, теснина; ложбина, балка, горная долина

диль – сердце; душа; язык

дюгюн – свадьба

джанавар – свирепый, лютый; зверь; звериный

джеалет – невежество

джесед – труп

джинает – преступление

джумерт – щедрый

ельаякъ – быстроногий (о лошадях)

ель (рузгяр) - ветер

ёргъа – иноходь (о лошадях)

забит – офицер

зат – личность; особа; персона

иджрет – эмиграция; переселение

иззет – почёт; честь; уважение

икметли – мудрый

иляий (иляхий) – божественный; превосходный

иль – край; страна

инат – упёртый; упрямый

исим – имя; имя существительное

иснад (иснат) – наговор, клевета

йылкъы – табун; лошадь

йийлер (ейлер, ашайлар) – едят, кушают

келиме – слово

кенар – край (чего-либо); окраина

кенъеш – совет; совещание

кермек – растягивать

куньбаты (баты) – запад

куськюн – сердитый; обиженный; удручённый

къавушмакъ – воссоединиться; примыкать

къамчы – плеть, кнут

къартал – орёл

къоба – пещера; берлога

къозу – ягнёнок, барашка

къонъуз – жук

къувгъундан – из изгнания

къудретли – могущественный, мощный, сильный

къузгъун – ворон

къул – невольник; раб

Къушкъая – Скала птица, название скалы в Судаке (Крым)

Къырымпервер – патриот Крыма

лагъап – прозвище

лисан – язык; речь

локъата – за чужой счёт

манзара – пейзаж, вид

манърамакъ (манъгъырамакъ) – блеять

матем – траур, траурный

махлюкъат – твари; живое существа

мелевше – фиалка

мердане – доблестный, отважный; храбрый; видный

мерхамет – доброта; сострадание; милосердие, благодеяние

мешъаль – факел

муаббетлик – совет да любовь; дружеские отношения, дружба

мундеридже – содержание; оглавление

мухтадж – нуждающийся

мыскъал – пылинка (заметная в лучах солнца)

назм – поэзия

негиз –основа; корень

окюнмек – расстраиваться

Оргъа (Оркъапы) – Перекоп (расположен на северной точке Крыма)

орьмек – плести; заплетать; вязать

оте – поёт (о птицах)

пишкин – закалённый; зрелый; опытный

повестлерде роман – роман в повестях

Перчем – название скалы в Судаке (Крым), (переводится как чуб, чёлка)

сабалай (сабалейин, саба эрте) – поутру; спозаранку

савуш(макъ) – прийти в себя (от любви); отходить; успокаиваться

сед – преграда; препятствие

сельби – тополь

сене – год

сес (давуш, тавуш) – голос; звук

сечмек – замечать; примечать; увидеть

сопа (ламакъ) – дубина; бить дубиной

сыр – секрет; тайна

сусмакъ – умолкать; замолчать; молчать

сыфат – качество; облик; физиономия; имя прилагательное

сюсю – убранство, украшение; наряд

табанлар – подошва, подмётка; пятка; стопа

тай – жеребёнок, стригун; тюк, кипа

там манада – в буквальном смысле слова

тана – тёлка

темель – основа, фундамент

терджимеиалы – автобиография

терк этмек – оставить; уйти

толу ай – полная луна

тылсым – чары; волшебство; талисман, амулет

тюкенмез – нескончаемый; неисчерпаемый

улакъ – козлёнок (Улакъ – Козерог)

урькмек – вздрагивать, шарахаться; пугаться

фани дюнья – бренный мир

хамыр – тесто

хош атлар – хорошие кони

чабик – быстрый; скорый (о человеке)

чагъда (чагъы) – возраст завидный; возраст что нужно

чал ат – чалый конь; серый конь; седой конь

черик асыр – четверть века

чыкъ – роса; выйди

шиар – лозунг

ырым – колдовство, заговор

ышыкъ (зия) – свет

эджель – смерть, кончина

эзмек – давить, мять; раздавить

эляллыкъ – прощение; дозволенный; чистый

эмин – уверенный; верящий

Энвер Селямет – крымский поэт-фронтовик. В 1977 году он выпустил сборник стихов под названием «Бильген олса Прометей» (Если бы Прометей знал), где автор размышляет о некоторых сложных аспектах современного мира, проводя связи с мифическим Прометеем

эрек – далёкий

юва – гнездо; нора

юдже дагълар – высокие горы, окутанные облаками после дождя

юрт – родной очаг; жилище; Родина

ябан(джы) – чужой, чужак; незнакомый

янардагъ – вулкан

яр – любимая(ый), возлюбленная(ый); овраг; крутой берег